Piątek, 6 marca 2026

Margit Kossobudzka-Lipińska

dziennikarka działu Nauka, Klimat i Zdrowie

Diety wegetariańskie wykluczają mięso i ryby, a diety wegańskie dodatkowo wykluczają nabiał i jaja.
Obie - odpowiednio zaplanowane - uważane są za zdrowe i odpowiednie pod względem odżywczym. W porównaniu z tzw. dietami wszystkożernymi, wegetariańskie i wegańskie zazwyczaj zawierają mniej niektórych składników odżywczych, takich jak białko, tłuszcze nasycone i niektóre witaminy (np. B12),

ale więcej innych, takich jak błonnik pokarmowy, karotenoidy i witamina C.

Takie różnice mogą wpływać na ryzyko zachorowania na raka. Obserwacje (niepotwierdzone badaniami klinicznymi) sugerowały, że rak występuje u wegetarian rzadko.

Pierwsze dane empiryczne, pochodzące z badania przeprowadzonego w szpitalu w Indiach, opublikowanego w 1966 r., wykazały, że wśród osób, które nie paliły tytoniu, wegetarianie mieli wyższe ryzyko rozwoju raka jamy ustnej niż osoby wszystkożerne, co autor wstępnie zinterpretował jako skutek niedożywienia.

Prawdopodobnie chodzi o wpływ mięsa

Mniej więcej w tym samym czasie wzrosło zainteresowanie rolą diety w rozwoju raka jelita grubego. Okazało się, że kraje o wysokim spożyciu mięsa generalnie mają wysoki wskaźnik zachorowalności na nowotwory.

Jednak wyniki wciąż się niejednoznaczne, prawdopodobnie dlatego, że żadne z badań nie było wystarczająco duże, aby zapewnić odpowiednią moc statystyczną i przedstawić przekonujące dowody na niewielkie lub umiarkowane różnice w ryzyku wystąpienia poszczególnych nowotworów.

Najnowsza praca opublikowana w piśmie "British Journal of Cancer" przez badaczy z Oxfordu odkrywa, że u wegetarian ryzyko zachorowania na raka trzustki, piersi, nerek i prostaty, a także na szpiczaka mnogiego jest niższe w porównaniu do osób jedzących mięso.

Naukowcy znaleźli jednak także inną zależność: wegetarianie mają prawie dwukrotnie wyższe ryzyko zachorowania na raka przełyku w porównaniu z osobami jedzącymi mięso.
- W przypadku spadku ryzyka dla wymienionych pięciu nowotworów różnice są raczej związane z samym mięsem niż po prostu ze spożywaniem zdrowszej żywności przez wegetarian - komentuje dla BBC Tim Key, współautor badania.

Więcej korzyści niż zagrożeń

Nowe badanie było największym tego typu w historii i obejmowało dane z różnych prac z całego świata, z których jednak większość pochodziła z Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych.

Wzięło w nim łącznie udział około 1,6 mln osób jedzących każde mięso, 57 tys. osób jedzących drób (bez czerwonego mięsa), 44 tys. osób jedzących ryby i nie jedzących mięsa (peskatarianie) oraz odpowiednio: 63 tys. wegetarian i prawie 9 tys. wegan.

Po analizie wyników uczeni doszli do wniosków, że:

- osoby jedzące drób miały niższe ryzyko raka prostaty,
- diety peskatariańskie wiązały się z niższym ryzykiem raka jelita grubego, piersi i nerek,
- diety wegetariańskie oznaczały niższe ryzyko raka trzustki - o 21 proc. , piersi (o 9 proc.), prostaty (o 12 proc.), nerek (o 28 proc.) i szpiczaka mnogiego (aż o 31 proc.),
- diety wegetariańskie wiązały się zaś wyższym ryzykiem raka płaskonabłonkowego przełyku,
- diety wegańskie z wyższym ryzykiem raka jelita grubego, chociaż liczba przypadków wśród wegan była niewielka.

Jak podsumowują badacze: "Przyszłe prace powinny przetestować potencjalną rolę mediatorów zarówno czynników metabolicznych, jak i niedoborów żywieniowych oraz zebrać więcej danych, szczególnie wśród wegan i populacji spoza Europy Zachodniej i Ameryki Północnej. Należy jeszcze ostrożnie podchodzić do uogólniania wyników, ponieważ diety i spożycie składników odżywczych zarówno wegetarian, jak i osób niebędących wegetarianami mogą się znacznie różnić w obrębie populacji i między nimi".

NAUKOWCY DONOSZĄ

'Zalecam leki i ruch'. To mają mówić lekarze osobom z rakiem jelita

Po operacji z powodu raka jelita grubego elementem terapii powinien być ruch. Pacjenci mają dostawać porady od fizjoterapeutów. To nowe zalecenia Europejskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej.

CZYTAJ WIĘCEJ

PORADNIK